Wiedza podstawowa

Pierwsza pomoc w terenie

Urazy, hipotermia, transport. W górach na ratowników czeka się od kilkudziesięciu minut do kilku godzin - to, co zrobisz w tym czasie, ma znaczenie.

Schemat działania Co mieć w apteczce

GOPR / TOPR: 985
GOPR / TOPR - komórkowy: 601 100 300
numer alarmowy: 112

Aktualizacja: wrzesień 2026 · Redakcja Trekkit

W razie wypadku

Najpierw wezwij pomoc, potem działaj

W polskich górach dzwoń na numer ratunkowy GOPR i TOPR. Działa w całym kraju, a akcja ratunkowa jest bezpłatna. Aplikacja Ratunek przy połączeniu wysyła ratownikom Twoją lokalizację.
Na Słowacji: Horská záchranná služba, 18 300 - tam akcja jest płatna, więc ubezpieczenie to konieczność.

985 GOPR / TOPR
601 100 300 GOPR / TOPR - numer komórkowy
112 Numer alarmowy w całej UE

Pierwsze 5 minut

Schemat działania przy wypadku

Kolejność ma znaczenie. Drugi poszkodowany nikomu nie pomoże.

Krok 01
Zatrzymaj się i oceń zagrożenie

Spadające kamienie, ekspozycja, lawina, burza. Najpierw zadbaj o siebie i grupę. Jeśli to konieczne i możliwe - przenieś poszkodowanego w bezpieczne miejsce.
Krok 02
Sprawdź przytomność i oddech

Odezwij się, potrząśnij za ramiona. Brak reakcji - udrożnij drogi oddechowe i przez 10 sekund sprawdzaj oddech. Oddycha - pozycja boczna. Nie oddycha - RKO: 30 uciśnięć, 2 wdechy, tempo 100-120 na minutę.
Krok 03
Wezwij pomoc

Powiedz: kim jesteś, gdzie dokładnie jesteście (szlak, kolor, charakterystyczne miejsce, współrzędne), co się stało, ilu jest poszkodowanych i w jakim stanie, jaka jest pogoda. Nie rozłączaj się pierwszy. Potem oszczędzaj baterię.
Krok 04
Zatamuj krwotok, unieruchom uraz

Silne krwawienie uciskaj bezpośrednio w miejscu rany, załóż opatrunek uciskowy. Złamania i skręcenia unieruchom w pozycji zastanej.
Krok 05
Chroń przed wychłodzeniem

Odizoluj od podłoża (karimata, plecak, lina), załóż suche warstwy, owiń szczelnie folią NRC, osłoń od wiatru. Leżący człowiek wychładza się błyskawicznie - także w lipcu.
Krok 06
Zostań i obserwuj

Rozmawiaj z poszkodowanym, kontroluj oddech co kilka minut, notuj zmiany. Wyznacz osobę, która wyjdzie naprzeciw ratownikom lub będzie dawać sygnały.

Co zdarza się najczęściej

Najczęstsze urazy na szlaku

Zdecydowana większość interwencji w górach to urazy nóg po poślizgnięciu lub potknięciu - zwykle przy zejściu.

Skręcenie kostki

Chłodź (strumień, śnieg przez materiał), usztywnij bandażem elastycznym, unieś nogę w czasie odpoczynku. Jeśli da się obciążać nogę - schodź powoli z kijkami. Nie da się - wzywaj pomoc, nie forsuj.

Złamanie

Nie nastawiaj. Unieruchom kończynę razem z dwoma sąsiednimi stawami - kijki, karimata, chusta trójkątna. Złamanie otwarte przykryj jałowym opatrunkiem. Zawsze wzywaj ratowników.

Krwotok i rany

Ucisk bezpośrednio na ranę przez jałową gazę, potem opatrunek uciskowy. Przesiąka - dołóż kolejną warstwę, nie zdejmuj poprzedniej. Opaska uciskowa tylko przy masywnym krwotoku z kończyny, gdy ucisk nie działa.

Uraz głowy i kręgosłupa

Po upadku z wysokości zakładaj uraz kręgosłupa: nie ruszaj poszkodowanego, chyba że grozi mu bezpośrednie niebezpieczeństwo. Utrata przytomności, wymioty, senność lub nierówne źrenice to pilne wezwanie pomocy.

Udar cieplny i odwodnienie

Ból głowy, nudności, gorąca sucha skóra, splątanie. Cień, luźne ubranie, chłodne okłady na kark i pachwiny, woda małymi łykami - jeśli przytomny. Zaburzenia świadomości to stan zagrożenia życia.

Ukąszenie żmii

Unieruchom kończynę jak przy złamaniu, zdejmij biżuterię i zegarek, ogranicz ruch poszkodowanego. Nie nacinaj, nie wysysaj, nie zakładaj opaski. Wezwij pomoc - potrzebna jest obserwacja w szpitalu.

Cichy zabójca

Hipotermia zdarza się także latem

Do wychłodzenia nie potrzeba mrozu. Wystarczy 10 stopni, deszcz, wiatr i zmęczenie - czyli zwykłe załamanie pogody na grani w sierpniu. Mokre ubranie i wiatr odbierają ciepło wielokrotnie szybciej niż samo zimne powietrze.

Najgroźniejsze jest to, że wychłodzony człowiek przestaje trzeźwo oceniać sytuację. Twierdzi, że „nic mu nie jest”, chce usiąść i odpocząć. Dlatego objawów szukaj u innych, a innych poproś, żeby obserwowali Ciebie.

Zapamiętaj zasadę ratowników: nikt nie jest martwy, dopóki nie jest ciepły i martwy. Głęboko wychłodzonego człowieka bez oznak życia resuscytuje się do przybycia pomocy.

Objawy alarmowe

Silne dreszcze, których nie da się opanować.
Niezgrabne ruchy, potykanie się, kłopot z zapięciem zamka.
Bełkotliwa mowa, apatia, nielogiczne decyzje.
Dreszcze ustają, mimo że nadal jest zimno - stan się pogarsza.
Senność i utrata przytomności.

Stopnie wychłodzenia i co robić

Stopień	Jak rozpoznać	Co robić
Łagodna	Przytomny, silne dreszcze, zimne dłonie i stopy	Schronienie od wiatru, suche ubranie, ciepłe słodkie napoje, jedzenie, ruch. Zwykle można kontynuować zejście.
Umiarkowana	Dreszcze słabną lub ustają, senność, splątanie, bełkotliwa mowa	Wezwij pomoc. Ułóż poziomo, izoluj od podłoża, owiń szczelnie (suche warstwy + folia NRC), ciepłe napoje tylko gdy sprawnie połyka. Ruszaj nim delikatnie.
Ciężka	Nieprzytomny, bardzo wolny oddech i tętno lub ich brak	Wezwij pomoc. Sprawdzaj oddech do minuty. Nie oddycha - RKO bez przerwy do przybycia ratowników. Żadnego gwałtownego przenoszenia.

Przy wychłodzeniu rób

Izoluj od podłoża - to tamtędy ucieka najwięcej ciepła.
Zdejmij mokre ubranie, jeśli masz suche na zmianę i osłonę od wiatru.
Owiń całe ciało folią NRC, także głowę i szyję.
Podawaj ciepłe, słodkie napoje przytomnemu.
Przenoś i układaj delikatnie, w pozycji poziomej.

Przy wychłodzeniu nie rób

Nie podawaj alkoholu - rozszerza naczynia i przyspiesza utratę ciepła.
Nie rozcieraj rąk i nóg ani nie nacieraj śniegiem.
Nie każ umiarkowanie wychłodzonemu wstawać i maszerować.
Nie ogrzewaj gwałtownie - żadnych gorących kąpieli ani termoforów na kończyny.
Nie przerywaj RKO z powodu „braku szans”.

Czekać czy schodzić

Transport poszkodowanego i śmigłowiec

Kiedy nie ruszać poszkodowanego

Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa, miednicy lub kości udowej, przy urazie głowy z zaburzeniami świadomości i przy umiarkowanej lub ciężkiej hipotermii - czekaj na ratowników. Przenosisz tylko wtedy, gdy miejsce jest niebezpieczne: spadają kamienie, grozi lawina, nadchodzi burza na grani.

Kiedy można schodzić samodzielnie

Lekkie urazy - otarcia, niewielkie skręcenie, pęcherze - pozwalają zejść o własnych siłach, z odciążeniem kijkami i pomocą drugiej osoby. Jeśli masz wątpliwości, zadzwoń do ratowników po poradę. To nie jest „zawracanie głowy” - wolą doradzić przez telefon niż szukać Cię w nocy.

Gdy przylatuje śmigłowiec

Zabezpiecz wszystko, co może odfrunąć: folię NRC, czapki, puste plecaki. Jedna osoba staje tyłem do wiatru i pokazuje sygnał Y. Pozostali kucają przy poszkodowanym i osłaniają go. Nie podchodź do maszyny, dopóki ratownik wyraźnie Cię nie wezwie - i nigdy od strony ogona.

Sygnały ratunkowe

Y - obie ręce uniesione w górę: tak, potrzebuję pomocy.
N - jedna ręka w górę, druga w dół: nie potrzebuję pomocy.
Wzywanie pomocy: 6 sygnałów na minutę (gwizdek, latarka), minuta przerwy, powtórz.
Odpowiedź „widzimy was”: 3 sygnały na minutę.

W plecaku

Apteczka na jednodniową wycieczkę

Waży około 300 gramów. Apteczka, której nie umiesz użyć, jest tylko balastem - raz w roku rozpakuj ją i przećwicz opatrunek uciskowy.

Folia NRC - najlepiej dwie; jedna dla poszkodowanego, druga dla Ciebie.
Opatrunek indywidualny lub bandaż dziany i jałowe gazy - do tamowania krwotoków.
Bandaż elastyczny - skręcenia i usztywnienia.
Chusta trójkątna - temblak, unieruchomienie, prowizoryczny opatrunek.
Plastry z opatrunkiem i plastry na pęcherze, kilka pasków do zamykania ran.
Rękawiczki jednorazowe i maseczka do RKO.
Środek do odkażania ran w małym opakowaniu.
Leki osobiste, środek przeciwbólowy, coś na alergię, jeśli reagujesz na użądlenia.
Gwizdek i czołówka - formalnie nie apteczka, ale to nimi wzywa się pomoc.

Zimą i na dłuższe wyjścia dołóż ogrzewacze chemiczne, płachtę biwakową i zapasową warstwę puchową.

Ważne

Ten tekst nie zastąpi kursu

Materiał ma charakter informacyjny i nie jest poradą medyczną. Resuscytacji, tamowania krwotoków i układania w pozycji bocznej nie da się nauczyć z ekranu. Jednodniowy kurs pierwszej pomocy - najlepiej w wersji outdoorowej - to najlepiej wydane pieniądze na górskie bezpieczeństwo.

Pierwsza pomoc w górach - najczęstsze pytania

Pod jaki numer dzwonić w górach?

W polskich górach pod numer ratunkowy GOPR i TOPR: 985 lub 601 100 300. Działa też ogólny numer alarmowy 112, ale połączenie bezpośrednio z ratownikami górskimi skraca czas. Na Słowacji: 18 300 (Horská záchranná služba).

Czy akcja ratunkowa w polskich górach jest płatna?

Nie. W Polsce działania GOPR i TOPR są dla poszkodowanego bezpłatne. Inaczej jest na Słowacji i w większości krajów alpejskich - tam koszty akcji pokrywa poszkodowany, dlatego potrzebne jest ubezpieczenie obejmujące ratownictwo górskie.

Którą stroną zakładać folię NRC?

Aby chronić przed wychłodzeniem - srebrną stroną do ciała, złotą na zewnątrz. W praktyce ważniejsze od koloru jest szczelne owinięcie całego ciała, razem z głową, i odizolowanie poszkodowanego od podłoża.

Co zrobić, gdy nie ma zasięgu?

Spróbuj numeru 112 - telefon połączy się przez sieć dowolnego operatora. Wyślij SMS, bo przechodzi przy słabszym sygnale. Jeśli to możliwe, jedna osoba zostaje z poszkodowanym, a dwie idą po pomoc do miejsca z zasięgiem lub do schroniska. Używaj sygnału: 6 razy na minutę gwizdkiem lub światłem.

Blog Trekkit

Czytaj dalej

Wszystkie artykuły

Aplikacja Trekkit

Czytasz na blogu, nawigujesz w aplikacji.

Każdą trasę z bloga otworzysz w Trekkit jednym kliknięciem - mapa offline, pogoda, profil wysokości i raporty społeczności.

Pobierz na App Store

Pobierz na Google Play

Najpierw wezwij pomoc, potem działaj

Zatrzymaj się i oceń zagrożenie

Sprawdź przytomność i oddech

Wezwij pomoc

Zatamuj krwotok, unieruchom uraz

Chroń przed wychłodzeniem

Zostań i obserwuj