Wiedza podstawowa

Pierwsza pomoc w terenie

Jak udzielić pierwszej pomocy przy urazach i wychłodzeniu oraz kiedy można przenosić poszkodowanego. W górach na ratowników czeka się od kilkudziesięciu minut do kilku godzin, a to, co zrobisz w tym czasie, wpływa na stan poszkodowanego.

Schemat działania Co mieć w apteczce

Aktualizacja: wrzesień 2026 · Redakcja Trekkit

Numery alarmowe

Numery alarmowe w górach

W polskich górach dzwoń pod 985 lub 601 100 300. Oba numery łączą z TOPR lub GOPR w całym kraju, a akcja ratunkowa jest bezpłatna. Aplikacja Ratunek przy zgłoszeniu wysyła ratownikom Twoją lokalizację.
Na Słowacji dzwoń do Horskiej záchrannej služby pod numer 18 300. Akcja ratunkowa jest tam płatna, dlatego przed wyjazdem wykup ubezpieczenie obejmujące ratownictwo górskie.

  • 985 GOPR / TOPR
  • 601 100 300 GOPR / TOPR - numer komórkowy
  • 112 Numer alarmowy w całej UE
Schemat działania

Schemat działania przy wypadku

Wykonuj kroki w podanej kolejności. Zacznij od własnego bezpieczeństwa, żeby nie stać się kolejnym poszkodowanym.

  1. Krok 01

    Zatrzymaj się i oceń zagrożenie

    Sprawdź, czy na miejscu nie grożą spadające kamienie, upadek z wysokości, lawina lub burza. Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo swoje i grupy. Jeśli to konieczne i możliwe, przenieś poszkodowanego w bezpieczne miejsce.

  2. Krok 02

    Sprawdź przytomność i oddech

    Odezwij się do poszkodowanego i delikatnie potrząśnij go za ramiona. Jeśli nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe i przez 10 sekund sprawdzaj oddech. Jeśli oddycha, ułóż go w pozycji bocznej. Jeśli nie oddycha, rozpocznij RKO: 30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 wdechy, w tempie 100-120 uciśnięć na minutę.

  3. Krok 03

    Wezwij pomoc

    Podaj, kim jesteś, gdzie dokładnie jesteście (kolor szlaku, charakterystyczne miejsce, współrzędne), co się stało, ilu jest poszkodowanych i w jakim są stanie oraz jaka jest pogoda. Nie rozłączaj się pierwszy. Po rozmowie oszczędzaj baterię.

  4. Krok 04

    Zatamuj krwotok, unieruchom uraz

    Silne krwawienie tamuj, uciskając bezpośrednio ranę, a potem załóż opatrunek uciskowy. Złamania i skręcenia unieruchom w pozycji, w której je zastałeś.

  5. Krok 05

    Chroń przed wychłodzeniem

    Połóż poszkodowanego na karimacie, plecaku lub linie, żeby nie leżał bezpośrednio na ziemi. Ubierz go w suche warstwy, owiń szczelnie folią NRC i osłoń od wiatru. Osoba, która leży bez ruchu, szybko traci ciepło, także latem.

  6. Krok 06

    Zostań i obserwuj

    Rozmawiaj z poszkodowanym, co kilka minut sprawdzaj oddech i zapisuj zmiany jego stanu. Wyznacz osobę, która wyjdzie naprzeciw ratownikom albo będzie dawać im sygnały.

Urazy

Najczęstsze urazy na szlaku

Najczęściej ratownicy interweniują przy urazach nóg po poślizgnięciu lub potknięciu, zwykle podczas zejścia.

Skręcenie kostki

Schłodź staw wodą ze strumienia lub śniegiem owiniętym w materiał. Usztywnij go bandażem elastycznym, a podczas odpoczynku trzymaj nogę uniesioną. Jeśli możesz obciążać nogę, schodź powoli z kijkami. Jeśli nie możesz, wezwij pomoc.

Złamanie

Nie nastawiaj złamanej kości. Unieruchom kończynę razem z dwoma sąsiednimi stawami, używając kijków, karimaty lub chusty trójkątnej. Złamanie otwarte przykryj jałowym opatrunkiem. Przy każdym złamaniu wezwij ratowników.

Krwotok i rany

Uciśnij ranę przez jałową gazę, a potem załóż opatrunek uciskowy. Jeśli opatrunek przesiąka, dołóż kolejną warstwę bez zdejmowania poprzedniej. Opaskę uciskową zakładaj tylko przy masywnym krwotoku z kończyny, gdy ucisk nie zatrzymuje krwawienia.

Uraz głowy i kręgosłupa

Po upadku z wysokości zakładaj, że kręgosłup może być uszkodzony. Nie przenoś poszkodowanego, chyba że na miejscu grozi mu niebezpieczeństwo. Utrata przytomności, wymioty, senność lub nierówne źrenice wymagają pilnego wezwania pomocy.

Udar cieplny i odwodnienie

Objawy to ból głowy, nudności, gorąca skóra i splątanie. Przenieś poszkodowanego w cień, poluzuj mu ubranie i połóż chłodne okłady na kark i pachwiny. Jeśli jest przytomny, podawaj mu wodę małymi łykami. Zaburzenia świadomości oznaczają stan zagrożenia życia, więc wtedy od razu wezwij pomoc.

Ukąszenie żmii

Unieruchom kończynę jak przy złamaniu. Zdejmij pierścionki i zegarek, bo kończyna może puchnąć. Poszkodowany powinien jak najmniej się ruszać. Nie nacinaj rany, nie wysysaj jadu i nie zakładaj opaski uciskowej. Wezwij pomoc, bo po ukąszeniu konieczna jest obserwacja w szpitalu.

Hipotermia

Hipotermia, czyli wychłodzenie organizmu

Do wychłodzenia organizmu może dojść także w temperaturze powyżej zera. Wystarczy 10°C, deszcz, wiatr i zmęczenie, czyli warunki typowe dla letniego załamania pogody na grani. Mokre ubranie i wiatr odbierają ciepło wielokrotnie szybciej niż samo zimne powietrze.

Wychłodzona osoba gorzej ocenia swój stan. Często twierdzi, że „nic jej nie jest”, i chce usiąść, żeby odpocząć. Dlatego w grupie obserwujcie się nawzajem.

Ratownicy kierują się zasadą: nikt nie jest martwy, dopóki nie jest ciepły i martwy. Głęboko wychłodzonej osobie bez oznak życia prowadzi się resuscytację aż do przybycia pomocy.

Stopnie wychłodzenia i co robić

Stopień Jak rozpoznać Co robić
Łagodna Przytomny, silne dreszcze, zimne dłonie i stopy Schronienie od wiatru, suche ubranie, ciepłe słodkie napoje, jedzenie, ruch. Zwykle można kontynuować zejście.
Umiarkowana Dreszcze słabną lub ustają, senność, splątanie, bełkotliwa mowa Wezwij pomoc. Ułóż poszkodowanego poziomo na izolacji od podłoża i owiń szczelnie suchymi warstwami oraz folią NRC. Ciepłe napoje podawaj tylko wtedy, gdy sprawnie połyka. Przenoś go delikatnie.
Ciężka Nieprzytomny, bardzo wolny oddech i tętno lub ich brak Wezwij pomoc. Sprawdzaj oddech nawet przez minutę. Jeśli poszkodowany nie oddycha, prowadź RKO bez przerwy do przybycia ratowników. Nie przenoś go gwałtownie.

Co robić przy wychłodzeniu

  • Odizoluj poszkodowanego od podłoża, bo przez kontakt z ziemią szybko traci ciepło.
  • Zdejmij mokre ubranie, jeśli masz suche na zmianę i osłonę od wiatru.
  • Owiń całe ciało folią NRC, także głowę i szyję.
  • Podawaj ciepłe, słodkie napoje przytomnemu.
  • Przenoś i układaj delikatnie, w pozycji poziomej.

Czego nie robić przy wychłodzeniu

  • Nie podawaj alkoholu - rozszerza naczynia i przyspiesza utratę ciepła.
  • Nie rozcieraj rąk i nóg ani nie nacieraj śniegiem.
  • Nie każ osobie z umiarkowaną hipotermią wstawać i iść dalej.
  • Nie ogrzewaj gwałtownie, na przykład gorącą kąpielą lub termoforem przyłożonym do rąk i nóg.
  • Nie przerywaj RKO, nawet jeśli wydaje się, że nie ma szans.
Transport

Transport poszkodowanego i śmigłowiec

Kiedy nie ruszać poszkodowanego

Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa, miednicy lub kości udowej, przy urazie głowy z zaburzeniami świadomości i przy umiarkowanej lub ciężkiej hipotermii - czekaj na ratowników. Przenoś poszkodowanego tylko wtedy, gdy na miejscu grozi mu niebezpieczeństwo, na przykład spadające kamienie, lawina lub burza na grani.

Kiedy można schodzić samodzielnie

Z lekkimi urazami, takimi jak otarcia, niewielkie skręcenie czy pęcherze, zwykle można zejść o własnych siłach, z kijkami i z pomocą drugiej osoby. Jeśli masz wątpliwości, zadzwoń do ratowników po radę. Taka rozmowa często pozwala uniknąć nocnych poszukiwań.

Gdy przylatuje śmigłowiec

Zabezpiecz wszystko, co może porwać podmuch wirnika: folię NRC, czapki, puste plecaki. Jedna osoba staje plecami do wiatru i pokazuje sygnał Y. Pozostali kucają przy poszkodowanym i osłaniają go. Do śmigłowca podchodź dopiero wtedy, gdy ratownik wyraźnie Cię przywoła. Nigdy nie podchodź od strony ogona.

Apteczka

Apteczka na jednodniową wycieczkę

Taka apteczka waży około 300 g. Raz w roku sprawdź jej zawartość i przećwicz zakładanie opatrunku uciskowego.

  • Folia NRC - najlepiej dwie; jedna dla poszkodowanego, druga dla Ciebie.
  • Opatrunek indywidualny lub bandaż dziany i jałowe gazy - do tamowania krwotoków.
  • Bandaż elastyczny - do usztywniania skręconych stawów.
  • Chusta trójkątna - temblak, unieruchomienie, prowizoryczny opatrunek.
  • Plastry z opatrunkiem i plastry na pęcherze, kilka pasków do zamykania ran.
  • Rękawiczki jednorazowe i maseczka do RKO.
  • Środek do odkażania ran w małym opakowaniu.
  • Leki, które przyjmujesz na stałe, środek przeciwbólowy i lek przeciwalergiczny, jeśli masz alergię na użądlenia.
  • Gwizdek i czołówka - do dawania sygnałów ratownikom.

Zimą i na dłuższe wyjścia dołóż ogrzewacze chemiczne, płachtę biwakową i zapasową warstwę puchową.

Ważne

Kurs pierwszej pomocy

Ten materiał ma charakter informacyjny i nie jest poradą medyczną. Resuscytacji, tamowania krwotoków i układania w pozycji bocznej najlepiej nauczyć się na praktycznym kursie pierwszej pomocy. Warto wybrać kurs prowadzony w warunkach terenowych.

Pierwsza pomoc w górach - najczęstsze pytania

Pod jaki numer dzwonić w górach?

W polskich górach dzwoń do GOPR i TOPR pod numer 985 lub 601 100 300. Możesz też zadzwonić pod ogólny numer alarmowy 112, ale bezpośrednie połączenie z ratownikami górskimi jest szybsze. Na Słowacji dzwoń pod numer 18 300 (Horská záchranná služba).

Czy akcja ratunkowa w polskich górach jest płatna?

Nie. W Polsce działania GOPR i TOPR są dla poszkodowanego bezpłatne. Inaczej jest na Słowacji i w większości krajów alpejskich - tam koszty akcji pokrywa poszkodowany, dlatego potrzebne jest ubezpieczenie obejmujące ratownictwo górskie.

Którą stroną zakładać folię NRC?

Przy ochronie przed wychłodzeniem folię zakłada się srebrną stroną do ciała, a złotą na zewnątrz. Ważniejsze jest jednak szczelne owinięcie całego ciała, razem z głową, i odizolowanie poszkodowanego od podłoża.

Co zrobić, gdy nie ma zasięgu?

Zadzwoń pod 112 - telefon połączy się przez sieć dowolnego dostępnego operatora. Przy bardzo słabym sygnale wyślij SMS do bliskiej osoby z informacją, gdzie jesteś i co się stało. Jeśli to możliwe, jedna osoba zostaje z poszkodowanym, a dwie idą po pomoc do miejsca z zasięgiem lub do schroniska. Wzywaj pomoc gwizdkiem lub światłem, dając 6 sygnałów na minutę.

Wiedza podstawowa

Pozostałe poradniki z działu Wiedza podstawowa

Bezpieczeństwo w górach

Planowanie wyjścia, najczęstsze zagrożenia, burza, ekwipunek i wzywanie pomocy.

Zobacz przewodnik

Etyka w górach

Zasady dotyczące bezpieczeństwa na szlaku, ochrony przyrody i dobrych obyczajów w schronisku.

Poznaj zasady

Skala trudności T1-T5

Opis każdego stopnia: rodzaj podłoża, ekspozycja, łańcuchy i dla kogo jest dana trasa.

Zobacz skalę

Parki narodowe

Zasady TPN i TANAP-u, opłaty za wstęp, sezonowe zamknięcia szlaków i najczęstsze zakazy.

Sprawdź przepisy
Aplikacja Trekkit

Trasy z bloga w aplikacji Trekkit

Każdą trasę z bloga otworzysz w Trekkit jednym kliknięciem - mapa offline, pogoda, profil wysokości i raporty społeczności.

Pobierz wApp StorePobierz zGoogle Play